Kur’ân-ı Kerîm’e yönelik ilmî çalışmalar, tarihsel süreç içerisinde farklı disiplinler etrafında gelişmiş ve müstakil bir araştırma alanının ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Günümüzde Kur’an araştırmaları başlığı altında ele alınan bu alan; Kur’an metninin teşekkül süreci, mushaf tarihi, el yazması nüshaların incelenmesi, kıraat ilmi ve metin varyantlarının analizi gibi konuları kapsamaktadır. Bu yönüyle söz konusu alan, Kur’an’ın hem lafzî yapısının hem de nüzûl ve tedvîn sürecinin ilmî yöntemlerle incelenmesini mümkün kılan, aynı zamanda metnin kavramsal ve tematik yapısının modern tekniklerle çözümlenmesine imkan tanıyan bütüncül bir çerçeve sunmaktadır.

 

Son yıllarda Kur’an araştırmaları, klasik metin inceleme yöntemlerinin ötesine geçerek yeni disiplinlerle etkileşim içerisine girmiştir. Paleografi, kodikoloji ve filoloji gibi alanların yanı sıra dijital beşeri bilimler, metin karşılaştırma teknikleri ve Kur’an metninin maddî kültür bağlamında incelenmesine imkân tanıyan yaklaşımlar, bu sahaya yeni bir derinlik kazandırmıştır. Bu gelişmeler, Kur’an metninin tarihsel gelişimi ve kıraat farklılıklarının dil ve anlam boyutları, dil ve üslup özelliklerinin çözümlenmesi ile metnin farklı akademik yaklaşımlar çerçevesinde ele alınması gibi ileri düzey ve disiplinler arası bir uzmanlık gerektirdiğini açıkça ortaya koymaktadır.

 

Ülkemizde ilahiyat ve eşdeğer fakültelerin sayısındaki artış, bu alanlarda görev yapacak nitelikli akademik personel ihtiyacını belirgin biçimde artırmıştır. Bununla birlikte, Kur’an araştırmaları alanında ileri düzey akademik üretim gerçekleştirebilecek, yazma eserleri inceleyebilen, kıraat farklılıklarını analiz edebilen ve metin çalışmalarına katkı sunabilen araştırmacı sayısının yeterli seviyede olmadığı dikkat çekmektedir.

 

Bu çerçevede açılan Kur’an Araştırmaları Doktora Programı, söz konusu ihtiyaca cevap vermek üzere tasarlanmıştır. Program kapsamında Kur’an metin tarihi, kıraat ilmi, mushaf çalışmaları, yazma mushaf incelemeleri, paleografik ve kodikolojik analiz yöntemleri ile modern metin araştırma teknikleri sistematik bir bütünlük içerisinde ele alınacaktır. Bu sayede öğrencilerin klasik ilmî birikime vukufiyet kazanmalarının yanı sıra çağdaş araştırma yöntemlerini kullanarak özgün ve nitelikli akademik çalışmalar ortaya koymaları amaçlanmaktadır. Programın,  ülkemizdeki akademik insan kaynağı ihtiyacına katkı sağlaması ve uluslararası düzeyde yürütülen Kur’an çalışmalarıyla etkileşimi güçlendirmesi öngörülmektedir. Bu doğrultuda, Enstitümüz bünyesinde lisansüstü düzeyde sürdürülen Kur’an Araştırmaları eğitim faaliyetlerinin doktora seviyesine taşınması, alanın ihtiyaç duyduğu ileri düzey akademik uzmanlığın kazandırılması bakımından önem arz etmektedir.

 

Program Çıktıları

1. Kur'an araştırmalarının temel kavramlarını doğru kullanabilme.

2. Kur'an ilimleri literatürünün gelişim süreci hakkında analiz yapabilme.

3. Kur'an'ın metinleşme süreci ve mushaf tarihi hakkında incelemeler yapabilme.

4. El yazması Kur'an nüshalarını bilimsel metotlarla değerlendirebilme.

5. Kıraat ilmi ve metin varyantlarını dil ve anlam yönünden çözümleyebilme.

6. Oryantalistlerin Kur'an'a dair yaklaşımlarını eleştirel bir gözle tahlil edebilme.

7. Kur'an'ın nazım yapısı, üslubu ve belagatı üzerinde değerlendirmeler yapabilme.

8. Kur'an'ı anlamada geçmişteki meseleler ile günümüzdeki problemler arasında karşılaştırma yapabilme.

9. Kur'an araştırmalarında klasik metin inceleme yöntemleri ile modern disiplinlerin bilgi birikimini birlikte kullanabilme.

10. Kur'an ayetlerini nüzul ortamı ve tarihsel şartlarıyla bağlantılı şekilde doğru yorumlama becerisi edinebilme.

11. Kur'an araştırmaları literatürü içinde araştırma, akademik yayın ve proje yapma metot ve becerisi kazanabilme.

12. Farklı ekollerin (Ehl-i Sünnet, Şia vb.) ve Ehl-i Kitap'ın Kur'an'a yönelik iddiaları arasında mukayese yapabilme.

13. Kur'an araştırmaları alanında yapılan ulusal ve uluslararası çalışmaları izleyebilme.

14. İslami ilimlerin diğer alanlarındaki bilgi birikimini Kur'an araştırmalarında etkin bir şekilde kullabilme.

15. İleri düzey uzmanlık ve çağdaş araştırma yöntemleri becerisiyle yükseköğretim seviyesindeki akademik çalışmalara katkı sunabilme ve eğitimde model olabilme.

 

Ders Planı

Kodu	Dersin Adı	Z/S
KA6000	Tez	Z
KA6001	Seminer	Z
KA6005	Araştırma Yöntemleri ve Yayın Etiği	Z
KA6006	Bilimsel Araştırma ve Proje Eğitimi	Z
KA6007	Gelişim ve Öğrenme	Z
KA6008	Öğretimde Planlama ve Değerlendirme	Z
KA6050	Kur’an’da Temel Kavramlar	Z
KA6051	Kur’an İlimleri Edebiyatı	Z
KA6100	Kur’an’ın Tahrifi İddiaları	S
KA6101	El Yazması Kur’an Nüshaları	S
KA6102	Kur’an’a Akademik Yaklaşımlar	S
KA6103	Kur’an Belagatı	S
KA6104	Kur’an’da Nas-Olgu İlişkisi	S
KA6105	Kur’an ve Ehl-i Kitap	S
KA6106	Kur’an ve Güncel Meseleler	S
KA6107	Kur’an’ın Metinleşme Süreci	S
KA6108	Kur’an’ı Anlamada Yöntem	S
KA6109	Müşkilü’l-Kur’an	S
KA6110	Nüzûl Şartlarında Kur’an’ı Anlamak	S
KA6111	Oryantalistlerin Kur’an’a Yaklaşımları	S
KA6112	Ulûmü’l-Kur’ân Okumaları	S
KA6113	Üslûbü’l-Kur’an	S